Varvarizacija života u Sloveniji: žene kao unutrašnji protivnici, migranti kao vanjski i ponižena generacija

Objavljeno:
Varvarizacija života u Sloveniji: žene kao unutrašnji protivnici, migranti kao vanjski i ponižena generacija

Mladi, prekarni radnici nalaze se pod svakodnevnim pritiscima mračne vizije ekonomske nebezbednosti i mržnje onih generacija koji su sebi u devedesetima, sve do ekonomske krize, uspevale da obezbede relativno siguran život, u velikoj meri odričući se aktivnog intelektualnog života, te mišljenja uopšte (taj pritisak dobro je opisao Dinko Kreho u tekstu Bio sam mladi pisac). Takvom situacijom pokušavaju da upravljaju i imenovanjem marionetnih glasova generacije, koje često žive od surogatne kritike svojih solidnih životnih uslova

 

U julu prošle godine na Radiju Študent objavio sam tekst koji je izazvao jedan od većih skandala u nedavnoj istoriji slovenačke kulture. Uključio sam u njega mailove koje je Evald Flisar, tadašnji predsjednik slovenačkog PEN-a, u ime časopisa Sodobnost slao Anji Radaljac, spisateljici i kritičarki mlađe generacije. Tokom komunikacije u vezi objave kritičarkinog članka, Flisar je seksualno komentirao njezinu sliku, koja je na njegovu molbu bila priložena tekstu, sa namjerom da se stavi u časopis. Radaljac je na to reagirala negativno, a zatim je Flisar u prepisku uključio izjavu o svojoj erekciji. Radaljac je insistirala na svom otporu, nakon čega joj je Flisar otkazao suradnju.

Odmah nakon objave mog teksta pripremljena je peticija, koju su potpisali gotovo svi koji bi trebalo nešto da znače u slovenačkoj književnosti – naravno i mnogobrojni šoviniste – i koja je pozivala na Fliserovu ostavku na položaj predsjednika PEN-a. U međuvremenu, stvar je, za Sloveniju, dobila gigantske proporcije, stigla u verovatno sve medije nacionalnog nivoa, naravno i u žutu štampu – svatko je imao nešto da kaže o ovom slučaju. Posle oklevanja, svaljivanja krivde na druge, preuzimanja uloge žrtve, Flisar se zaista povukao. Vodeći položaj slovenačkog PEN-a dugo je bio nezauzet. Do prije nekog vrijemena, kada je  izglasana Ifigenija Simonović.

Dakle žena. Moglo bi se brzopleto zaključiti da je napravljen pomak, da je PEN prepoznao svoju grešku i želi se odužiti javnosti. Ali tu moramo malo usporiti. Ifigenija Simonović je autorica nekolicine autošovinističkih izjava. Poslije ustanovljenja Mire, ženskog odbora slovenačkog PEN-a i pripadajuće mu nagrade za književnost koju pišu žene, Simonović je polemizirala protiv tog zbivanja. Pobunu žena protiv pomenute prakse međusobnog nagrađivanja muškaraca označila je kao “privlačenje pozornosti”, u maniru klišeiziranog patroniziranja. Pisala je i o tome da bi homoseksualci u vojsci morali ležati odvojeno, da je potez Mire diskriminacija muškaraca i zaključila time da joj je njen nekadašnji ljubimac Vitomil Zupan  –  uzor, te dodala da mu ne seže ni do gležnjeva.

Postavljanje Simonović na predsjedničku poziciju predstavlja klasični manevar slovenačkih institucija – građenje potemkinovih sela. Na mjesta koja bi trebalo da zauzimaju progresivni ljudi i sa kojih bi trebalo da stiže progresivni diskurs, postavljaju se surogati koji na prvi pogled deluju kao progresivni, a realno reprodukuju stare reakcionarne prakse i diskurse. Na širem planu to Sloveniji donosi određeni međunarodni ugled. Zbog takvog postupanja, ona je i među djelovima populacije nekadašnje Jugoslavije stekla status nekakvog uzora napredne države. Vrhunac tog utiska bio je tokom devedesetih, u vreme sveprisutnog rasizma uperenog protiv pripadnika nacija ostalih republika, kao i protiv izbjeglica građanskog rata. Netrpeljivost prema tim izbjeglicama – što se može zaključiti iz razgovora sa tada aktivnim stanovništvom lijeve provinijencije – bila je u nekim aspektima uporediva sa današnjom netrpeljivošću prema izbjeglicama sa Bliskog Istoka. To je bio period iz kojeg je proizašao lik Melanije Trump. Kao netko ko je deo detinjstva proveo u njenom gradu Sevnici, mogu reći da mi je veza između nje i politike Donalda Trumpa sasvim prirodna.

Tako se politikom surogata oblikuje posebna reprezentacija, namenjena spoljašnjem svetu (koji može biti i svet slovenačke javnosti izvan određenog polja). A u unutrašnjosti se organizuje surogantni javni prostor u kome je dozvoljena surogatna polemika koja nikad ne sme ugroziti pozicije u pojedinačnim poljima: tako rasisti uvijek ispadaju drugi, ne mi; šovinisti su uvijek drugi, neobrazovani; nepotisti mogu biti svi, samo ne mi – iako u realnosti ovi “mi” sve to jesmo. Na taj način se ukida svaka refleksivnost. Ako netko prekrši to pravilo, brzo postaje agresivno napadnut i ekskomuniciran. Pomenuti mehanizam mogu opisati na primjeru. U Sloveniji postoji određeno strukturno mesto za dobrog, unekoliko priglupog čefura (Srba, Bošnjaka, Hrvata, Crnogorca), kroz kojeg liberalni orijentalizam nalazi izraz. Liberalna elita takvog “čefura” štiti, udjeljuje mu nezaslužene nagrade, a kroz to koristi priliku da, naizgled kolegijalno, koristi izraz “čefur” i održi patronizirajući diskurs u odnosu prema ovoj populaciji. Ako čefur, suprotno, nije dobar, to jest ako izražava određene kritične stavove, on odmah postane meta rasističkih predrasuda. Tako sam ja iz različitih kontekstata mogao shvatiti da u nekim krugovima zbog konceptualiziranih analiza i jasnih stajališta važim za nekakvog agresivnog, suludog Balkanca, a u komentarima mogao sam čitati kako sam terorista, te kako je moja kritika pesničkih zbirki određenih autorki ekvivalent polivanja žena kiselinom u nekim zemljama sa većinskim muslimanskim stanovništvom.

Ipak, žene moga uzrasta često prođu još gore. Poslednjih godina u Sloveniji se pojavilo nekoliko odličnih pozorišnih kritičarki, koje imaju izrađen konceptualni aparat i lucidan pogled na savremenu pozorišnu produkciju. Jedna od njih je Zala Dobovšek, koja je poslije kritike jedne od predstava režisera Sebastjana Horvata primila pretnju sa šamarom. U pozorišnim krugovima odomaćila se sintagma “mlade kritičarke”, protiv kojih su upereni najgori šovinisitčki stereotipi: da su frustrirane neuspešne glumice, da iskorišćavaju umjetnike za svoju promociju i slično. Ovaj problem je dobro analiziran, razrađivanjem implikacija pomenute sintagme. Ipak, to nije imalo nikakav uticaj na dalje reproduciranje pomenutih diskurzivnih praksi. Prije nekoliko dana na TV-u se pojavio razgovor sa režiserom Gašperom Tičom, povodom najnovije predstave koju je režirao. U njoj eksplicitno izražava kolektivnu mržnju pozorišnih “stvaralaca” prema “mladim kritičarkama” Pii Brezavšček i već pomenutoj Anji Radaljac, kojima se “ništa ne sviđa”, a njegovoj sarkastičnoj agresiji asistira ekipa RTV Slovenija, kako se može primetiti na snimci (2. minut). Ekskomunikacija se sprovodi na svim nivoima delanja eksomuniciranih i veoma je teško oprati tu mrlju; pošto realni javni prostor skoro ne postoji, u pojedincima se sakuplja mržnja, ta se kanalizira na terenu privatnog, što štetno djeluje na privatne živote eksomuniciranih. Tu ima mnogo sličnosti sa Bernhardovim Salzburgom – ali Bernhard je uprkos svojoj kritici Beča imao kontakt sa osnovnim kosmopolitskim duhom metropole, koje u Sloveniji nema.

Taj mehanizam zaštite određene zajednice je nadideološki i odražava se i u djelovanju vladajuće stranke, nazvane banalnim imenom Stranka modernog centra, a svedene na puko birokratsko upravljanje. Događaju se i mnogo gore, u smislu efekta patnje kobnije prakse od doslednog šikaniranja mislećih i prodornih mladih ljudi u različitim sferama javnog djelovanja. Naime, parlament je nedavno izglasao prijedlog vlade tzv. Zakona o strancima, koji je u suprotnosti sa ustavom i međunarodnim pravom, i omogućava automatsku deportaciju migranata bez pripadajuće pravne pomoći. To je jedan od najrepresivnijih zakona u Europi i ide u prilog politici preuzimanja uluge branitelja Europe koju sprovodi ova vlada.

Poznato je da je ekonomski ministar Dušan Mramor bio fanatičan potpornik ekonomskih sankcija protiv Grčke. Varoufakis je to opisao na sledeći način: “Mogu potvrditi da su intervencije slovenačkog ministra financija u Eurogrupi bile neprijateljske do te mere da su mi skoro bile od pomoći u smislu da su se graničile sa komičnim.” Dimitar Anakiev koji je devedesetih, poput hiljade sudržavljana pripadajućih jednoj od neslovenačkih nacionalnosti bivše Jugoslavije, bio izbrisan iz registra stanovništva Republike Slovenije –  što predstavlja notoričnu historijsku mrlju na ovoj državi, u nedavnom intervjuu je pojasnio uslove svog dobrovoljnog medicinskog rada sa migrantima: zbog zdravstvene pomoći on može biti pravno kažnjen. Slovenija, dakle, eksplicitno krši Hipokratovu zakletvu, a time se stavlja u potpuno apsurdan konflikt sa osnovnim civilizacijskim standardima.

Nedavno se u Metelkovu, međunarodno poznatom centru alternativne kulture, pojavila policija i počela sa selektivnim sankcioniranjem pušača u prostorima, uperenog specifično protiv pušača koji nemaju slovenačko državljanstvo. Prema izjavama svedoka operaciju su propratili sledeći komentari: “mi smo vlast”, “postupci su za strance jednostavno drugačiji”, te “neke žene jednostavno vole biti silovane.” Simbolički kapital koji je Slovenija sebi obezbedila posle istupa iz Jugoslavije, reprezentujući sebe kao zemlju kulturnog prozapadnog i prodemokratičkog južnoslavenskog plemena (uz unutrašnje gajenje državnog, te spontanog ljudskog rasizma),  kao nekakve zadnje straže europske civilizacije –  sada joj omogućava sprovođenje brutalne politike prema onima koje proglasi za svoje ugrožavatelje.

Možemo zaključiti da su u Sloveniji na velikom udaru javne persone ženskog pola i da se država ponaša čak i natprosečno agresivno prema migrantima. U oba primjera pronalazimo na delu jednostavnu furmulu: treba zaštititi homogenost i formu reprodukcije, te homogenosti po svaku cenu, bez obzira na suštinu potencijalnog prestupa. To vodi do opšteg osiromašenja javnog prostora, gorkog antiintelektualizma i nerefleksivnog kolektivizma. Sve te pojave imaju dugo trajanje, kao što je u ovom tekstu i pokazano, ali u trenutku globalne retradicionalizacije kulturnih vrijednosti I pripadajućeg novog neoliberalnog ekonomskog koncenzusa – one postaju nepodnošljive.

Mladi, prekarni radnici nalaze se pod svakodnevnim pritiscima mračne vizije ekonomske nebezbednosti i mržnje onih generacija koji su sebi u devedesetima, sve do ekonomske krize, uspevale da obezbede relativno siguran život, u velikoj meri odričući se aktivnog intelektualnog života, te mišljenja uopšte (taj pritisak dobro je opisao Dinko Kreho u tekstu Bio sam mladi pisac). Takvom situacijom pokušavaju da upravljaju i imenovanjem marionetnih glasova generacije, koje često žive od surogatne kritike svojih solidnih životnih uslova. U tom slučaju opet se radi o pomenutom mehanizmu tvorenja određenih reprezentacija. Pokušaj kritike tog stanja vodi u osude o “nesolidarnosti” i jeftine psihologizacije, kao u primjeru tzv. mladih kritičarki. Da sve to nikako nije slučaj potvrđuje nedavno objavljeni članak Tineta Hribara, nekakvog nacionalnog filozofa, koji u Delu piše o nužnosti nacionalne države – ničim ugrožene – i uz to navodi antidržavne teoretičare Marxa, Lenina i Kardelja, koji se protive državi zbog svoga jevrejskog porekla; izjava je formulisana benevolentno uz navođenje Arendt kao jevrejske izbjeglice, zbog čega je banalnost njenog antisemitizma još zlokobnija. Upravo o tome se radi – o uništavajućoj, banalnoj moći forme koja vlada ovdašnjim društvenim odnosima i javnim diskursom.

Za neke život u Sloveniji je doslovno nemoguć – za druge nemoguć je u duhovnom i etičkom smislu, zbog konstantnih simboličkih i komplementarnih ekonomskih sankcioniranja kritičkih glasova, pogotovo ženskih, i zbog upravljačke neofašizacije države. Slovenija postaje teška provincija i jedna od tamnih zona na mapi Europe, koje se sve više šire. Poslje pretvaranja Združene levice u još jednu minornu parlamentarnu grupu koja se od visokoletećih planova o masovnom pokretu pomerila ka principu uže parlamentarne grupe koja djeluje na način marketing firme za skupljanje određenog procenta glasova, jedina sila koja budi nadu za moguće promene su organizirane feministične aktivistkinje, koje djeluju kroz nabavljanje pomoći migrantima, organizovanje javnog otpora uz radikalan diskurs, dosledno protestiranje i stvaranje početka nečega što bi moglo da postane pokretom: festivalskog događanja nazvanog 45 dana feminizma.

 

Muanis Sinanović (Novo mesto, 1989.), pesnik i književni kritičar. Član redakcije Radio Študenta i Prolettera. 

 

This is a unique website which will require a more modern browser to work!

Please upgrade today!

Logo Header Menu