SAJBER-PARTIZANSKO U POSTJUGOSLOVENSKOJ POEZIJI

Objavljeno:
SAJBER-PARTIZANSKO U POSTJUGOSLOVENSKOJ POEZIJI

Preveo: Ivan Antić

          “Katastrofa je prošlost koja se razdvaja. Anastrofa je budućnost koja se spaja.” Tim rečenicama Sejdi Plent i Nik Lend počinju svoj manifest Sajber-pozitivno. Tome bih mogao dodati sledeću formulaciju: vaporwave je zbir katastrofe i anastrofe ili preciznije: zbir katastrofe i anastrofe je sadašnjost s procepima, a vaporwave je ime tih procepa.

         Balkan je ime jedne ultimativne teritorije. Ono što se negde deteritorijalizuje, teritorijalizuje se na Balkanu. Kineska preduzeća sele svoju proizvodnju u Srbiju zbog tamošnjih ljudskih resursa do čijih zdravstvenih kartoteka katkad imaju slobodan pristup. Ruski preduzetnici, upleteni u deteritorijalizovane poslovne igre, teritorijalizuju se na obalama Crne Gore, koje kupuju. Nacionalna diferencijacija koja se deteritorijalizuje u mrežama evropske birokratije, teritorijalizuje se na maloj teritoriji Bosne i Hercegovine putem bezbrojnih administrativnih jedinica. A ono što se nas u Sloveniji tiče je da su nas tokom celog obrazovnog procesa ubeđivali u ultimativnu teritorijalizovanost Slovenije; to je maleno područje na kojem je zemlja teritorijalizovana putem najrazličitijih geografskih modusa. Deteritorijalizovani turista za kratko vreme može preći put od obale do Alpa, od Panonije do kraških planinskih krajeva. Slovenija je muzej teritorija. Verovatno je, na primer, zastareli železnički saobraćaj u Sloveniji deo tog muzeja; možda se vozovi kreću tako sporo upravo stoga da bi putnici mogli preciznije da razgledaju teritoriju, te da se na taj način još više teritorijalizuju.

            Teritorija nije nešto transparentno. Pre je vapor, maglica u koju se prikradaju spoljašnji elementi na osnovu kojih joj nacionalisti – u svom komičnom naporu – pripisuju koherenciju teritorije. Ne postoji sama po sebi, tek spoljašnja intervencija omogućava joj postojanje; teritorija postoji samo kao nadopuna neke ne-teritorije i neodrživa je na drugi način. U kontekstu nekadašnje Jugoslavije, grad je osnovni tip naselja koje utelovljuje teritorijalizovanost.

            Nije oduvek bilo tako. Konstantinović je analizirajući predratnu jugoslovensku situaciju došao do jednog drugog pojma naseobine – do palanke. Ako sledimo njegovu definiciju, možemo doći do zaključka da je i za palanku karakteristično da utelovljuje nekakav procep; raspeta između sela i grada, ona se rastavlja i raspoređuje u međuigri idealne otvorenosti i idealne zatvorenosti. Jedni stanovnici palanke pozivaju se na totalni identitet tradicije, a drugi na njen antipod u otvorenosti spoljašnjeg sveta; mogli bismo reći da jedan deo palanke beži u selo a drugi deo u grad.

            Nakon rata formira se projekat sveopšte urbanizacije koji dobija gigantske dimenzije. Oko starih gradskih predela niču blokovi i soliteri projektovani, zapravo, kao serije delimično autonomnih naselja opskrbljenih prodavnicama, mestima za zabavu, igru, druženje. Efektivnost ovog procesa je velika; gradovi neprestano rastu, formiraju se skupštine stanara. Međutim, onda dođe novi rat i stvar se odjednom zaustavlja. Ono što ostaje jeste – procep koji je tu i tamo distopičnog karaktera, a kakav, možda u najvećoj meri, utelovljuje kompleks Novog Beograda.

            Vratimo se Lendu i Plent. U Sajber-pozitivnom piše: “Kapitalisitčki metropolis mutira s onu stranu svake nostalgije.” I: “U gradovima su počele da bruje ulice i skladišta su naselili kiborzi, blaženi od budućnosti. Urbane zone koje je sintetizovala alijenacija, redizajnirale su je kao ekstazi. Grad je postao središte saobraćaja, kosmodrom za neobična putovanja, i sajber-pank je postao njegov realizam. On više nije geografska lokacija, već terminal sajber-prostora: prelaz na virtualnu površinu. Stvari se sasvim menjaju s Gibsonovim otkrićem da je putovanje u sajber-prostor isto kao prijem informacije. Spoljašnjost grada nije više prirodno nasleđena prošlost, već digitalno emitovana budućnost.”

            Ako je grad – sagledan pojmom palanke – ono što je deteritorijalizovano u relaciji spram palanke i što se u njoj teritorijalizuje kao idealno spoljašnje, sad dolazi do pomeraja. Slovenačka književnost nakon osamostaljenja slavi iskustvo grada. Međutim, sada je grad ono što je teritorijalizovano, dok je metropola u relaciji spram toga deteritorijalizovana. Strukturnu ulogu palanke sada preuzima grad; grad između sela i metropole, između novih oblika idealne zatvorenosti i idealne otvorenosti.

            Različiti jugoslovenski gradovi-procepi ponašaju se spram sela i metropole različito, i na različit način su otvoreni prema jednom i prema drugom. Kao procep prodire u Beograd random projekat Beograd na vodi. Selo prodire u formi kulinarizacije. U isti mah, paradoksalno, u neobičnom kolopletu postsocijalističkog jugoslovenskog grada, upravo je seosko ono što Beogradu daje duh metropole i upravo je metropola ono što Beogradu daje duh sela. Naime: brojne pekare razmeštene po centru Beograda otvorene su preko noći i kao takve predstavljaju posebna stecišta društvenog života koji protiče u ovo doba dana. Pitajte domaćine šta je prednost Beograda – mnogi će reći: to što noću mogu da pojedu nešto napolju. Taj noćni život, čiju ključnu instituciju predstavlja pekara, jeste ono što deteritorijalizuje i što noćne avenije naseljava insomničnim kiborzima, koji preživljavaju uprkos izuzetno teškim ekonomskim prilikama. Dok Beograd na vodi, poput kakve unesrećene akceleracije Novog Beograda, budi utisak tzv. seljakluka.

            To zna Rikardo, pesnik savremenog Beograda. U njegovim pesmama – koje su strukturno oblikovane kao neki vaporwave, kao mehanizam koji progoni isceljujuće elemente savremene Srbije i ne dopušta im da se iscele nego ih transfigurira u poeziju, dakle, u nešto što je izrazito ne-celo – neprestano se javljaju pekare i zaposleni u pekarama. Ljudi u pekarama ranjeni su burekom. Ulogu manekenki, koje su – po šovinističkom obrtu koji se nekima čini feminističkim – za mase uvek presuve, igraju pekarke, kao u naslovu jedne od pesama koji ćemo navesti kasnije. Pekare predstavljaju male otporne tačke gradskog života: “Pekar ne umire / On se porađa svakog jutra / Pred tvojim očima.”

            A u isti mah, grad u svojoj slici procepa – koji kao takav može biti uvek iznova dopunjen i preraspoređen, to je grad koji je moguće uvek iznova premeštati kao teritoriju – juri na točkovima, kao na primer u pesmi SVI BISMO MI VOLELI DA BUDEMO MAŠINOVOĐE, ALI ZA RAZLIKU OD NAS, OVI MOMCI I UČE ŠKOLU ZA TO.

            Ako je Beograd uključen u deteritorijalizaciju zarad ukrštenog uticaja metropole i sela, čini se da Ljubljana više naginje selu. Jankovićeva[1] Ljubljana transformisala se u nekakav park muzejske urbanosti sa svojim ljupkim uličicama i svojim minijaturnim centrom oko koga gravitiraju stambena naselja ponikla u real-socijalističkoj Jugoslaviji, pri čemu je taj centar otvoren u manjoj meri za stanovnike pomenutih naselja no za turiste. Centar je preslikano selo koje ispunjavaju turisti deteritorijalizovanih metropola. Ljubljana je muzej teritorijalizovanosti. Uprkos tome što u teritorijalizaciji Ljubljane preovladava seosko, ova teritorijalizacija iznova sudeluje u deteritorijazliaciji.

            Podsetimo kako Goran Vojnović u slučaju rušenja Roga[2] zaključuje (s patronizujućom naklonošću) da je Rog anahrona pojava u urbanom pejzažu Ljubljane kao savremene evropske prestonice. Međutim, čini se da je Ljubljana savremena evropska prestonica samo u smislu muzeja teritorija, tek kao zabavni park za opuštanje unutar kojeg možemo da se uživimo u atmosferu sela – teritorija u koju možemo da se uživimo tokom izvođenja viteških igara. Rog, sa svojom anarhističkom organizacijom i bar delimičnom protivrečnošću sadržina koje se u njemu generiraju, predstavlja u tom zabavnom parku nekakav antipod teritoriji, Rog jeste ne-prostor. I kao takav, Rog je onaj deo Ljubljane koji ima strukturno više zajedničkog s evropskim prestonicama, u smislu metropole. Vojnovićevo stanovište je tipično za savremenu slovenačku književnost; ako eksplicitno denuncira palanku, o istom grošu opevanjem grada opeva upravo onu jedinicu koja danas zauzima njeno strukturno mesto.

            Andrej Tomažin u svojoj prozi bira drugi smer; kad unutar svog jezika analizira Grosuplje[3], analizira naselje koje bi geografski odgovaralo Konstantinovićevoj definiciji palanke. To je moguće stoga što je sad ta palanka – domaće mesto u vulgarnoj svesti ultimativnog palančanina Janeza Janše – nešto što nije više prostor teritorije, već pre ne-prostor koji teritorijalizuje obližnji grad, Ljubljanu. Budući da drugi tip ne-prostora, metropole, u Sloveniji ne postoji, nije neobično što se u Tomažinovom idućem romanu Grosuplje povezuje sa svojom deteritorijalizovanom nadopunom u svetu, metropolom Buenos Aires. Bivšoj palanci sad, za konačno oslobođenje od karakteristika i statusa palanke, neophodan je takav komplement.

            Tomažinov jezik je nepogrešivo vezan za pismo i deteritorijalizovan je kao pismo. Zamislimo list papira po kojem se ispisuje fabula. I zamislimo kako se u fabulu upisuje pismo. Pismo raztrže fabulu, čini je tuđom sebi, raspršava je i njene elemente povezuje sopstvenim kanalima. Pismo rastrže fabulu tako da se ona rasprostire po ogromnoj masi papira ili kompjuterske memorije. Paradoksalno, pismo zauzima određenu teritoriju, mada samo da bi deteritorijalizovalo ovu fabulu – na taj paradoks ćemo se vratiti kasnije. Kod Tomažina nije reč o ekscesnoj upotrebi pesničkog jezika; suprotno tome, pisanje se odvija u najmonotonijim proznim modusima – u objašnjenjima koja su u zagradama, u redundantnim deskripcijama, u praćenju razvejanih misli ljudi koji imaju status anonimusa; ta interiorizacija onih delova proze koji su s onu stranu estetskog učinka i koje možemo sresti u uputstvima za upotrebu nekog aparata, u oglasima ili vestima, tako je intenzivna da stoji s onu stranu proze, objašnjenja, deskripcije, podjednako i misli, te pismo postaje misao sama; kako bi se sve to združilo u celinu neophodan je svojevrstan rad pesničkog jezika; ne poezije nego samo gole poetske forme, koja sve pomenuto sjedinjuje u izuzetno intenzivne značenjske generatore.

            Jezik i teritorija, jezik kao deteritorijalizacija i teritorijalizacija. Bosanski filozof Ugo Vlaisavljević u svom delu Rat kao najveći kulturni događaj: ka semiotici etnonacionalizma otkriva kompleksnu i nerazdruživu povezanost jezika i teritorije. Poznajemo krilaticu o granicama jezika kao granicama sveta; Vlaisavljević stvar pak postavlja radikalnije tako da svet prestaje da bude nekakav apstraktum i postaje teritorija, pri čemu relacije među njima promišlja sa polazišta da su granice jezika ujedno i granice teritorije. Jezičke podele načešće su glavni oslonac za podele teritorije. Kultivacija jezika je po Vlaisavljeviću ujedno i kultivacija zemlje; stvar ide sve do botanike i transformacije karakteristika nekog zemljišta. Međutim, jezik sam ne može se nikad do kraja prizemljiti…

            Kako bismo ovo mogli da interpretiramo imajući na umu percepciju prve postsocijalitičke generacije, generacije rođene na samom kraju realnog socijalizma ili već nakon njegove propasti, a koja je svakako postala svesna sebe u postsocijalizmu? Kao što je palanka nešto što bi htelo da bude teritorija premda je uvek u dvojnoj igri deteritorijalizacije, isto stoji stvar i sa samim jezikom, koji bi hteo da se spoji sa zemljom, koji transformiše zemlju, ali to ipak ne uspeva do kraja. Kad se jedan jezik rasparča u skladu s raspadanjem teritorije, on postane otvoren za deteritorijalizacijske uticaje. Ova igra se spaja s ultimativnom teritorijom koja je u našem slučaju grad. Ako pekara utvrđuje gradskost grada, analogna gradska institucija gde se događaju uplivi na jezik jeste kafana. Šta se događa s jezikom u kafani? Provincijalna opšta mesta u kafani imaju jezički uticaj. Opšta mesta postala su objekat analize bezbrojnih satiričnih strana na Fejsbuku. Nije slučajno da subjekti meme-a jedne od najzanimljivijih strana – Dživdžan zbori, drže u svojim rukama šoljice kafe.

            U svom teritorijalizacijskom učinku meme-ovi presreću opšta mesta i čuvaju ih u sferi deteritorijalizovanog, na Fejsbuku, otuđena od njihove funkcije da krpare jezik i tako stvaraju nešto celo. Isto čini poezija, na primer Rikardova. U ovoj poeziji opšta mesta se javljaju na dva načina. Najpre kao naslovi pesama koji nemaju nikakve značenjske veze sa samim pesmama; identično kao što unutar jezika svakodnevice opšta mesta nemaju veze sa mišljenjem. Ovde su već navedeni PROŠLO JE TO VREME KADA SU PEKARKE MESNATIH PRSTIJU BILE LJUBAZNE I RASPEVANE, SADA TI ANOREKSIČNE PRIKAZE DAJU ŠTAPIĆE SA NOKTIMA OD SEMENKI PA TI GLOĐI I CRKNI ili TAKVI SINOVI SU POTREBNI SRBIJI A NE DROGIRAŠI, JAPIJI, MAMINE MAZE I DRUGI KOJI DŽABA LEBA JEDU ili već pomenuti SVI BISMO MI VOLELI DA BUDEMO MAŠINOVOĐE ALI ZA RAZLIKU OD NAS OVI MOMCI I UČE ŠKOLU ZA TO.

            Ovde su gradovi najpre otuđeni tako što su postavljeni van konteksta; a onda su još, u toj spoljašnjosti, pomoću preterivanja, rasparčani iznutra, dovedeni do apsurda. Tako, savršeno odvojeni stoje izvan svake teritorije; ne samo kao satira, ujedno kao afirmacija te spoljašnjosti koja se dalje može afirmisati samo kroz satiru. Postupak podseća na gerilsku sačekušu transporta sredstava koja su namenjena neprijatelju.

            A potom su ova opšta mesta upisana i u pesmu, gde su iznova izdvojena, jer stihovi i sklopovi stihova nisu u odnosu jedan s drugim, te bismo mogli reći da se stiče utisak da su pesme sastavljene od naslova pesama, pri čemu pravi naslovi pesama figuriraju kao samostalne pesme.

            Druga linija deteritorijalizacije u kontekstu grada, analogna je s metropolom i odvija se putem američke pop kulture, koja u postsocijalističkom kulturnom podneblju zauzima ključno mesto i formira generaciju spisateljica i pisaca koje analiziram. Američka pop kultura unosi u jezik grada smesu engleskih pojmova, uzvika, fraza i slično. Dakle, jezik se teritorijalizuje, s jedne strane, putem opštih mesta, a s druge strane pomoću engleskog jezika. Slobodan Ivanović u pesmi Hello my name is not Important piše: „ovoga puta / my dear maties / neko će da crackle click kaboom error // a neko zip clank woohooo hurray / za uvijek / i vjek i vjekova / amin.”

            Kad su dakle vaporwave pristupom – koji sortira sadašnjost, prošlost i budućnost, prošlost razdvaja i budućnost spaja, i jedno i drugo u nekoj sadašnjosti koja je maglena i koja je prepredena procepima koji pripadaju ovoj književnosti, književnosti čija je pak zasluga afirmacija tih procepa, koji su u postsocijalitičkom „društvu“ već prisutni i čije životno utelovljenje jeste upravo ova magla koja ih zauzima – kada su, naime, u urbanom imaginariju spojeni jezik i teritorija, dobijamo Rikarda, ili u Sloveniji Blaža Božiča. Božičeva poezija je jedna od jezički najintenzivnijih poezija ovog vremena i prostora. U pesmi Ljubljana iz daleke 2009. on piše:

            “jebeš univerzalno putovanje / biznismena u london i tamošnje / zen tablete nadanja / kad hodaš / pokraj blokova što nastaju u supi / kad znaš / da će svaki put kad bežigrad bude čitao kadiš / ljubljani kadiš čitati i vič / & šiška /& savc / & moste / & štepc / & fužine / & dravlje / & savlje /& koseze /& trnovo / & črnuče”.

            Šta će nam londonske zen tablete, šta će nam londonska deteritorijalizovanost, ako je grad, u skladu sa svojim neskladnim urbanističkim razvojem, grad procepa, rastelovljen i kao takav deteritorijalizovan; pesnički jezik je ono što onemogućava da se grad teritorijalizuje upravo na temelju sopstvene rastrgnutosti, upravo kao ne-celo, što se pri teritorijalizaciji, kao što smo pokazali, uvek događa i kao što se s Ljubljanom desilo u opštoj svesti. Jezik deteritorijalizuje, čak sam sebe može deteritorijalizovati; međutim, jeziku ipak treba njegova teritorija, kao što smo pokazali na primeru Andreja Tomažina. Jeziku je potrebno njegovo Kosovo, ali Kosovo kao Kosovel, kako piše Bojan Savić Ostojić u naslovu svoje pesme Kosovel je Srbija.

            To je geopoezija.

            Biće da je Uroš Prah doveo stvar do krajnosti u Tišimi. Ovde imamo cele sklopove pesama koji se postavljaju na stranicu knjige kao rubovi kadra usred kojeg je samo belina; ti rubovi, te kratke pesme u kadar unose slike. Ali te slike su slike rasklopljenog prostora. U skladu sa rasklapanjem jezika, koje se događa u Prahovim pesmama, u njima dolazi i do rasklapanja prostora; analogija između prostora i jezika povučena je na prilično beskompromisan način. Isto onako kao što se prostor i jezik uzajamno rastavljaju, oni se, u praznini između uglova kadra, uzajamno i sastavljaju. Šta bi više odgovaralo međuigri deteritorijalizacije i teritorijalizacije koju smo ovde opisali?

            Ostanimo još trenutak u blizini pop kulture. Poezija Petre Rosandić po svojim temama stvorenim iz biometaforike, koje su karakteristične za neke forme rok muzike, recimo radikalnijeg grandža ili blek ili dron metala, podseća na senzibilitet ovih žanrova; u njenoj poeziji pronalazimo velike ili male, bitne ili manje bitne delove ljudskog tela, životinjskog tela, nalazimo čak insekte, raspršene po jezičkog građi po kojoj se njišemo u seanse depresivnog čitanja. Međutim, kao što u tekstovima pomenute muzike teški, spori, mrsni rifovi i ritmovi povezuju svu ovu depresivnu materiju i rastelovljenost osoba utapajući je u masu motiva i zvuka – u slučaju poezije Petre Rosandić to čini jezik, razvučen u pripovesti, pesnički jezik, ali ne izlomljen u stihove već razvučen preko celih redova duž kojih juri sopstvenu biomasu. Ova poezija deteritorijalizuje telo, sastavljajući ga u telo pesme.

            Kao što sve srasta jedno s drugim u ovo vreme i u ovom prostoru, te ima karakteristiku nečeg skrpljenog, što je ujedno i karakteristika onog što je prožeto procepima – tako stoji stvar i s teorijom; na nju utiču svi pomenuti činioci, u velikoj meri i pop. Ali ne radi se tu nužno o popu, odnosno, pop filozofiji, o kojoj je pisao Delez i koja se čita na isti način kao što se sluša ploča ili gleda serija, čiji se pojmovi iskušavaju poput boja i zvukova. Pre će biti da se radi o nečemu na šta pop kultura utiče kao deteritorijalizacijski element, s jedne strane, dok je s druge strane deteritorijalizuju specifičnosti nečeg provincijalnog, recimo, lokalne liberalne politike, intrige, poznanstva i slično, te se stoga po svojoj suštini udaljavaju od neteritorijalnih karakteristika pop proizvoda. Rezultat oba uticaja kao paradigmatičan primer teorije formirane na ovom podneblju, jeste teorija Slavoja Žižeka. Takav intenzitet prisutnih procepa i njihovih učinaka koji su u povratnoj sprezi ujedno pop kultura i imaju provincijalni karakter, upisuje Vladimir Đurišić u naslov svoje pesme žižeksex – gde imamo pop, imamo lokalni trač, imamo Žižeka.

            Ono što je karakteristično za Ostojićevu pesmu Kosovel je Srbija, kao i za Đurišićevu žižeksex, i što je što ih delimično spaja s Rikardom, jeste funkcija naslova pesama; naslovi su element moćnog zgušnjavanja koje je na neki način slično zgušnjavanju u marketingu, premda se od njega suštinski razlikuje; razlika nije u formi već u sadržini kojom se subvertira forma – pri čemu marketinška forma prisutna u brojnim nepromišljeno dvosmislenim naslovima slovenačkih pesničkih zbirki definiše često, zapravo, dotične zbirke u celini. Naime, odatle sledi da je sam rad pesničkog jezika, sama arbitrarnost zvučnog povezivanja, asocijacija, stvaranja slika i slično, ono što naslov čini manje gustim, i što ga iznova deteritorijalizuje, i što izvodi operaciju na nivou značenja, slično načinu na koji je Rosandićeva izvodi na ravni tela. U tom smislu, Savić Ostojić i Đurišić se unekoliko razlikuju od Rikarda, kod kojeg se, kako smo opisali, naslovi upisuju i u same pesme.

            Možemo pronaći još mnogo primera takvog života književnosti usred procepa i usred igara teritorijalizacije i deteritorijalizacije. Monika Vrečar, na primer, jednim delom svog pisanja zaposeda – uticaju itekako izloženo – mesto deteta u porodičnom trouglu i žene u domaćinstvu. Ovde se ne radi nužno o poricanju logike Edipa i domaćice; radi se pre o nekom urezivanju procepa u sama mesta deteta i domaćice koji pak, u svojoj centralnoj poziciji, postaju vrtlog deteritorializacije, koja se iznova događa kroz rad jezika, rad njegovog intenziteta na relaciji zvuka, značenja i emocije.

            S tog aspekta, poezija Bojana Vasića i proza Ivana Antića predstavljaju poseban slučaj. Napajaju se iz istog toposa, iz istog naprslog simbolnog poretka. Međutim, procepe ne ispunjavaju na taj način što neposredno skreću pažnju na njih, tako što stoje u prvom borbenom redu nasuprot površnosti. Trenutak i prostor u kojem žive služi im kao idealno ishodište za samo pitanje književnosti – kako u tom trenutku i tom prostoru napisati pesmu ili priču? Kako se književnost ponaša u takvim uslovima, kakve postupke ovo pisanje iznalazi? Vasićeve pesme ulaze u procepe kao pokušaj pisanja poezije ne obazirući se na sve – kao hvatanje pesničke misli, slike i istrajavanje u njima svemu uprkos. Te slike, te misli ispunjavaju procepe i pesma sama deluje kao raspukla teritorija s različitim predelima, kojima su zajedničke upravo ova raspuklost i napor u istrajavanju. Podsećaju na kontraintuitivne free jazz ili noise muzičke forme; Vasićeva kompozicija je tako naglašeno promišljena a u isti mah divlja, spontana. Pesnik misli: kako napisati pesmu kao događaj.

Radi se o jedinstvenoj kombinaciji koje je prisutna i u Antićevim pričama. One postavljaju pitanje: kako napisati priču? Kako doseći da procepi budu u međusobnoj komunikaciji? U istom pasusu koegzistiraju parafraza, pojam, stvaranje lika, događaj – svi ti elementi koji pripadaju različitim procepima postaju jedan drugi, lik postaje događaj i pojam postaje parafraza, i tako dalje. Antićeva proza isceljuje u isti mah izuzetnom promišljenošću i spontanom senzibilnošću. Nije reč o isceljenju u smislu zaborava, već pre opomene, koja pak nije ni gruba ni nasilna ni autorasistična, što se inače u našim krajevima često događa, već je lekovita budući da sadrži u sebi jednu spisateljsku pozvanost u najboljem smislu te reči. Zbog te izuzetno glatke komunikacije između intelektualnosti i divlje strane njihovog pisanja, Vasićeva i Antićeva dela su izvori inovacije koji mogu nastati samo u ovom prostoru. I u ovom slučaju se pokazuje da je sajber-partizansko pisanje izrazito demokratično; premda se napaja iz istog izvora, dopušta da svako iz njega uzme ono što se u njegovoj perspektivi pokazuje kao najproduktivnije.

            Do sada smo naveli dve tačke koje određuju procepe u opisanoj međuigri; simbolički predeo i gradski predeo. Ključno je dodati i treću: izdavaštvo. I.D.I.O.T je puno doprineo povezivanju i objavljivanju autorki i autora sa scene, a delovao je praktično u gerilskim uslovima, budući da su se simbolički proboji – u strukturu moći unutar slovenčkog književnog polja, koje je zasnovano na porodičnom modelu – oduvek dešavali s puno poteškoća, a to se tiče i samostalnih projekata mladih. U gerilskim uslovima deluje i izdavačka kuća Knjižuljak, koju vodi pomenuti Bojan Savić Ostojić a koja u formi chapbooks i potpunih izdanja funkcioniše na nivou iznajmljenog stana, saradničke pomoći rođaka i prijatelja, uprkos čemu Savić Ostojić objavljuje najvitalniju srpsku pesničku produkciju i izuzetno je senzibilan u detekciji poetika analiziranog prostora, koji razume kao deo zajedničkog prostora. Pored ostalih, u Knjižuljku je objavljena i poezija Karla Hmeljaka, Blaža Iršiča i druga knjiga Tibora Hrs Pandura, koja je izašla u prevodu pre no na slovenačkom. Prva knjiga Hrs Pandura, Enerđimašina iz 2010. godine, mnoge od pomenutih činioca – pitanje izdavaštva, jezika, teritorije, metropole, informacijskih magli – već je bila obuhvatila sebi svojstvenom pesničkom eruptivnošću i neobičnom celovitošću, magmom pevanja, urlanja, poezije otvorenog grla.

            Gerilski, takođe beogradski primer možemo pronaći i u grupi Caché, koja je izrađivala knjige u pravom DIY maniru. Neobično je čitati moćnu poeziju kakvu piše, primerice, Tamara Šuškić u svesčicama koje izgledaju neugledno, sa stranama štampanim kod kuće, ručno povezanim, s naslovnim stranama ispisanim olovkom.

            Radi se, dakle, o dvostrukoj gerili; gerili koja ne dopušta totalizaciju netotalizabilnog u okviru simboličkog života u postsocijalizmu, i o gerili koja je to po načinu svoje reprodukcije, to jest, po štampanju, distribuciji, strateškom planu, takođe, skrivanju (pseudonim Rikarda). Poetike koje ovde opisujemo imaju, ako gledamo iz slovenačke perspektive, mnogo više zajedničkog između sebe na međunarodnoj ravni no s poetikama koje funkcionišu unutar nacionalne književnosti. Ono što ih od nacionalnih književnosti odvaja je nepristajanje da se pomenuti procepi zanemare i da se shvate kao graditeljice nekih totaliteta unutar tih nacionalnih književnosti. Kad nacionalne književnosti ovo poslednje čine, ostavljaju komičan utisak; komično nam je kad Vojnović govori o Ljubljani kao evropskoj prestonici; komično je kad se govori o generaciji slovenačkih autorki i autora koji jezik u kojem su rođeni uzimaju kao nešto celo i trude se da ga koriste u najdeskriptivnijim manirizmima, i pritom to zovu poezijom; stoje na nečemu što je očigledna krpara, neukusna, bez misli, bez ideja a drže se ozbiljno, i u toj neskladnosti leži komičan efekat. Zato je najsmešnije kad se trude da budu duhoviti, čime bi da prikriju svoju smrtnu ozbiljnost; neurotično se trude da budu duhoviti, a svaki put omaše i potonu u procepe na kojima stoje.

            Književnost koju analiziram ne trudi se da bude duhovita – ona može biti duhovita bez ikakvog truda, ona već na samim svojim ishodištima ima elemente duhovitosti. Njen cilj nije da jednostavno deteritorijalizuje, izvede operaciju binarno suprotnu teritorijalizaciji. Pokazali smo već da pisanje traži svoju teritoriju isto kao i svoju ne-teritoriju; pre se radi o postajanju, postajanju – ne-teritorija i postajanju – teritorija. I stoga je pisanju potrebno i jedno i drugo, i to u nužnoj ne-celosti. U tome leži deo ideje partizanstva. Partizani nisu dopustili rđavu celost građanskog društva i protiv te celosti su izvodili gerilske operacije. Književnost koju analiziram izvodi gerilske operacije na simbolnoj i organizacijskoj ravni. Podrazumeva se da nemamo nameru da povučemo paralelu između stradanja i umiranja partizana i pisanja književnosti – stoga naime govorimo o ideji partizanstva.

            Koja će biti živa sve dok se oni drugi tako ozbiljno budu borili za teritoriju. Vlaisavljević kaže da je upravo nacionalizam element koji ne dopušta da komunizam padne. Nacionalizam, tako povezan sa sopstvenom zemljom, niče iz nje poput kakvog vegetativnog poklopca koji pak sprečava da se komunizam sruši na zemlju. Naša književnost nema nameru da obnovi komunizam; radi se pre o tome da se bude u blizini neke rođake ideje komunizma, rođake ideje partizanstva (više ili niže ili paralelne na porodičnom stablu, nema smisla raspravljati). Naša književnost operativna je tokom samog tog padanja, tokom tog nedovršenog pada, koji je komplementaran samodestrukciji, te stoga i nedovršenoj teritorijalizaciji etnonacionalizma.

            Vaporwave je prvi muzički žanr koji je nastao na internetu. Naša scena je scena koja je nastala na internetu, ali isto tako i na nekom određenom području; između zemlje i interneta lebdi kao nekakva strastvena propustljiva i nasmejana maglica, gerilska maglica sajber-partizanstva.

 

[1]    Zoran Janković, gradonačelnik Ljublane. (prim.prev.)

[2]    Fabrika Rog je čuveni skvot u Ljubljani. (prim.prev.)

[3]    Gradić od oko 7 000 stanovnika; rodno mesto Janeza Janše. (prim.prev.)

This is a unique website which will require a more modern browser to work!

Please upgrade today!

Logo Header Menu